بۆ ماوەیەکی زۆر، کارکردنی لینوکس بە شێوەیەکی ڕەسەن (Natively) لەسەر لاپتۆپەکانی ئەپڵ سیلیکۆن (M1, M2, M3, و M4) کارێکی قورس و پڕ لە کێشە بوو. بەڵام سوپاس بۆ پڕۆژە سەرنجڕاکێشەکانی وەک Asahi Linux، ئێستا دەتوانیت بە ئاسانی چەندین دابەشکراوی لینوکس ڕاستەوخۆ لەسەر ئامێرە مەکینتۆشەکانت بەکاربهێنیت بە بێ ئەوەی پێویستت بە (Virtual Machine) بێت.
ئەگەر دەتەوێت لینوکس بێنیتە ناو ڕەقەواڵەی ئەپڵ سیلیکۆنەوە، ئەوا لێرەدا باشترین دابەشکراوەکانی لینوکس دەبینیت کە دەتوانیت لە ئێستادا دایانمەزرێنیت:
١. فێدۆرا ئاساهی ڕیمیکس (Fedora Asahi Remix)
ئەمە دابەشکراوە سەرەکی و فەرمییە کە بۆ ئەپڵ سیلیکۆن پێشنیار دەکرێت. لەژێر هاوکارییەکی نزیک لەگەڵ پڕۆژەی Asahi Linux پەرەی پێدراوە و باشترین ئەزموون پێشکەش دەکات.
- گونجان (Compatibility): پشتگیرییەکی نایاب بۆ مەکەکانی M1 و M2 هەیە، کە تێیدا زۆربەی بەشە ڕەقەواڵەییەکان (وەک وایفای، بلوتوس، وێبکام و مایکرۆفۆن) بەبێ کێشە کار دەکەن.
- پشتگیری M3 و M4: پشتگیری بۆ چیپە نوێیەکان بە خێرایی زیاد دەکرێت، هەرچەندە ڕەنگە هەندێک کێشەی بچووک وەک دۆخی خەوتن (Sleep) یان شاشەی دەرەکی لە هەندێک مۆدێلدا هەبن.
٢. ئوبونتو ئاساهی (Ubuntu Asahi)
بۆ خۆشەویستانی جیهانی دێبیان و ئوبونتو، ڤێرژنی Ubuntu Asahi کە لەلایەن کۆمەڵگەی بەکاربەرانەوە پەرەی پێدراوە، ئەزموونی ئاشنای ئوبونتو دەهێنێتە سەر ئەپڵ سیلیکۆن.
- ئامانج: دابینکردنی ژینگەیەکی سەقامگیر و ئاسان بۆ بەکارهێنان بۆ گەشەپێدەران و بەکارهێنەرانی ڕۆژانە کە بەڕێوەبەری پاکێجی apt بەکاردەهێنن.
- دۆخ: پشتی بە بنەمای کارەکانی فێدۆرا ئاساهی بەستووە.
٣. دێبیان بەناناس (Debian Bananas)
هەوڵێکی نافەرمی کۆمەڵگە بۆ هێنانی دابەشکراوی دێبیان بۆ سەر ماکەکانی M1 و M2.
- بۆ کێ گونجاوە؟ بۆ ئەو کەسە سەرسەختانەی لینوکس کە سەقامگیری پۆڵایین و سادەیی دێبیان بە هیچ شتێک ناگۆڕنەوە.
- دۆخ: لەبەر ئەوەی پشتگیری فەرمی کێرنڵ هێشتا لە گەشەکردندایە، دامەزراندنی پێویستی بە شارەزایی تەکنیکی زیاتر هەیە بەراورد بە فێدۆرا یان ئوبونتو.
٤. نیکس ئۆ ئێس لەسەر ئەپڵ سیلیکۆن (NixOS on Apple Silicon)
سیستەمی NixOS ناوبانگێکی زۆری پەیدا کردووە بەهۆی شێوازی ڕێکخستنی دوبارەبووەوە (Reproducible) و بەڕێوەبردنی بەیاننامەیی پاکێجەکان.
- چۆنیەتی کارکردن: سوود لەپاڵنەرەکانی کێرنڵی ئاساهی وەردەگرێت، ئەمەش ڕێگەت پێدەدات سەرجەم ڕێکخستنەکانی لینوکس لەسەر ماکەکەت بە فایلی دەقی Nix بەڕێوەبەیت.
- بۆ کێ گونجاوە؟ بۆ بەکارهێنەرانی پێشکەوتوو کە حەز بە دەستکاریکردن دەکەن و دەیانەوێت کۆنتڕۆڵی تەواوی ڕێکخستنەکانی سیستەمەکەیان هەبێت.
٥. ئۆمارکی ئێم و گراڤیتی لینوکس (Omarchy M & Gravity Linux)
پڕۆژەی جێگرەوە یان تایبەتمەند کە ئامانجیان حەز و پێداویستی تایبەتی بەکارهێنەران و ڕەقەواڵە نوێیەکانە:
- Omarchy M: دابەشکراوەیەکی لەسەر بنەمای Arch Linux دروستکراوە و ڕوکاری بەڕێوەبەری پەنجەرەی مۆدێرن و خێرای Hyprland بەکاردەهێنێت.
- Gravity Linux: پڕۆژەیەکی نوێیە کە تیشک دەخاتە سەر ڕەقەواڵە زۆر نوێیەکان وەک M4 Mac mini، بەو ئامانجەی پردێک بێت تاوەکو سەرجەم (Drivers) بە تەواوی دەچنە ناو کێرنڵی سەرەکی لینوکسەوە.
دەرەنجام
کارکردنی لینوکس لەسەر ئەپڵ سیلیکۆن لە تاقیکردنەوەیەکی تایبەت بە گەشەپێدەرانەوە گۆڕاوە بۆ سیستەمێکی ڕۆژانەی کارا و سەقامگیر – بەتایبەت لەسەر ڕەقەواڵەی M1 و M2. ئەگەر پلانت هەیە ئەم هەنگاوە بنێیت، ئەوا Fedora Asahi Remix بێگومان سەلامەتترین و جێگیرترین خاڵی دەستپێکە.
